« ټول شمولتیا»

انجنیر زلمی نصرت

دنمارک

که څوک‌زما سره هم‌نظره هم نه وي، دا به ما له دې څخه منع نه کړي چې خپل نظر او برداشت څرگند کړم.

یو ځل بیا، د جمهوریت له شریکانو نیولې تر غیر شریکانو او آن بهرنیو لوبغاړو پورې، ټول د «ټول‌شموله حکومت» خبره کوي. خو داسې ښکاري چې د دې مفهوم د دقیق، عیني، علمي او عملي تعریف په اړه روښانه اجماع شتون نه لري. 

غوره ده چې پوهان او د نظر خاوندان دا مفهوم لا روښانه تشریح کړي. 

زما له نظره، ټول‌شموله حکومت هغه حکومت دی چې د بنسټیزو اقتصادي پروژو د پراختیا تر څنگ،په ورته وخت کې امنیت او ثبات تأمین کړي او په هېواد کې د سرچینو او شتمنیو د عادلانه وېش زمینه برابره کړي او اکثریت ته د منلو وي.

که د ټول‌شمولتیا معیار قومي، تنظیمي او حزبي گډون  او انتخابات وي، نو ویلای شو چې د جمهوریت نظام په خپل  نس کې تر ټولو پرمختللي جوړښت کې، د یوه بهتره او غوره ټول‌شموله نظام تجربه وړاندې کړې وه؛ داسې نظام چې پکې واک، بودیجه او سرچینې د مرکز او ولایتونو ترمنځ، او همدارنگه د قومونو د تیکه دارانو او زورواکانو  او حزبونو ترمنځ وېشل شوې وو او درې واړه قوې لکه مقننه، قضائیه او اجرائیه د اساسي قانون په چوکاټ کې موجود و او نړیوال ملاتړ او مشروعیت یې  هم درلود.

خو تجربې وښوده چې یوازې د رسمي جوړښتونو شتون او د واک وېش او نړیوال مشروعیت د دوامدار ثبات، اغېزمن امنیت او اقتصادي عدالت د تحقق لپاره بسنه نه کوي. 

له همدې امله، مخکې له دې چې د «ټول‌شمولتیا» مفهوم په دوامداره توگه تکرار شي، اړینه ده چې د افغانستان د ټولنې له واقعیتونو سره سم، د دې مفهوم یو دقیق، عملي او مناسب تعریف وړاندې شي.

زما په باور، ټول‌شمولتیا تر دې وړاندې چې د سیاسي او قومي، تنظیمي او حزبي سهم ورکولو او د واک د وېش معنا ولري، د حکومت هغه مسلکي وړتیا ده، چې امنیت تأمین کړي، ثبات وساتي، او د هېوادوالو لپاره د سرچینو او فرصتونو په گټه اخیستنه کې عدالت رامنځته کړي، د خلکو ملاتړ ولري، خلکو ته د کار او تعلیم فرصتونه‌برابر کړي،اساسي قانون ولري او د خلکو رایو  او فکر ته ارزښت ورکړي، سره د نړیوال تعامل.