د پاملرنې وړ
د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي له امریکا سره د خبرو په تړاو ویلي تر هغو چې امریکا "تفاهم لیک" ته ژمنتیا و نه لري، له دغه هېواد سره مذاکرات ممکن نه دي.
ښاغلی عراقچي وایي، هېواد یې له امریکا سره په خبرو کې نه دی او که امریکا داسې د "تفاهم لیک" نقض کولو ته دوام ورکړي نو ورسره مذاکرات نه کېږي.
د ایران د بهرنیو چارو وزیر دا منلې چې د منځګړو له لوري دواړو خواوو ته د پیغامونو لېږد را لېږد دوام لري، خو په خبره یې دا "رسمیت" نه لري.
" ځینې هېوادونه هڅه کوي چې د مذاکراتو زمینه بیا برابره کړي خو زموږ له نظره تر هغو چې د امریکا له لورې د تفاهم لیک تر پښو لاندې کول دوام ولري، مذاکرات نه شي کیدای."
د ایران د ملي امنیت عالي شورا منشي محمد باقر ذولقدر وايي، هرمز تنګی به تر هغې تړلی وي چې امریکا د تهران د شپږو غوښتنو منلو ته غاړه نه وي ایښې.
د بندیزونو کمول، جګړه کې د اوښتو زیانونو د غرامت ورکړه، د ایران د سمندري کلابندۍ سملاسي پای ته رسول، د تهران له ګواښلو لاس اخیستل او د ایران د کنګل شویو شتمنیو ازادول هغه غوښتنې دي، چې ښاغلي ذولقدر د هرمز تنګي پرانیستل کېدو لپاره د شرط په توګه وړاندې کړې دي.
د شنونکو په وینا، که څه هم د ایران د ملي امنیت عالي شورا منشي تر ډېره د دغه هېواد پخوانۍ غوښتنې تکرار کړي، خو دا څرګندونې د هرمز تنګي په تړاو مذاکراتو کې د تهران د دریځ د سختېدو ښودنه کوي.
که څه هم د ټرمپ حکومت تر اوسه د تهران دغو شرطونو ته غبرګون نه دی ښودلی، خو امریکایۍ رسنۍ وايي وضعیت یې ستونزمن کړی دی.
نیویارک ټایمز په یوه رپوټ کې لیکلي، چې د ایران دغو نوو شرطونو د هرمز تنګي د بېرته پرانیستل کېدو د هوکړې لرلید پیچلی کړی او کېدای شي پر ولسمشر ټرمپ د تهران د ځینو غوښتنو منلو لپاره فشار ډېر کړي.
سياېناېن هم دغو شرطونو ته په شارې ویلي، داسې ښکاري چې ایران غواړي د هرمز تنګي له پرانیستل کېدو مخکې له امریکا یو څه امتیاز ترلاسه کړي.
ګارډین ورځپاڼې هم د ایران غوښتنې سختې بللې او لیکلي یې دي، چې د ایران د شرطونو له مخې د هرمز تنګي پرانیسته د لاسرسي وړ نه ښکاري.
د یادونې ده چې د ایران لخوا دا غوښتنې داسې مهال مطرح کېږي، چې دغه هېواد او عمان تېرو ورځو کې له هرمز تنګي د تېرېدونکو بېړیو د مدیریت په اړه خپلمنځي خبرې "رغنده او مثبتې" بللې دي.
د ایران بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي ویلي، له عمان سره یې مذاکرات وروستي پړاو کې دي.
خو نوموړي دا یادونه هم کړې، چې یوې هوکړې ته رسېدل به په دې معنا نه وي چې هرمز تنګی سملاسي پرانیستل شي.
عراقچي ویلي، چې د دغې سمندري لارې بېرته پرانیستل کېدل "له نورو شرایطو" سره تړلي دي.
د اکسیوس خبري اژانس خبریال باراک راوید تېره ورځ د یوه منځګړي هېواد د یوه دیپلومات په حواله ویلي وو، چې ایراني مرکچیان له عمان او امریکا سره د هرمز تنګي په تړاو هوکړې لپاره د ایران د ملي امنیت عالي شورا تایید ته په تمه دي او دا چې ښايي ژر د "هو" ځواب ترلاسه کړي.
رویټرز خبري اژانس هم د یوه امریکايي چارواکي په حواله رپوټ ورکړی و، چې د ایران او عمان ترمنځ مذاکراتو کې پرمختګ شوی دی.
دغه امریکايي چارواکي ویلي و، چې دا هوکړه له ستونزو پرته له هرمز تنګي د سوداګریزو بېړیو تېرېدل تضمین کړي، نو امریکا به د ایران د بندرونو کلابندي پای ته ورسوي.
د ایران د ملي امنیت عالي شورا د منشي دا څرګندونې ځکه مهمې ګڼل کېږي، چې ویل کېږي د ایران له اړخه د هرمز تنګي په تړاو د وروستۍ پرېکړې واک همدا شورا لري.
هممهاله داسې رپوټونه هم خپاره شوي، چې ګوندې محمد باقر ذولقدر استعفاء کړې، خو ولسمشر مسعود پزشکیان نه ده منلې او له نوموړي یې غوښتي چې خپل کار ته دوام ورکړي.
ایران دا غوښتنې داسې مهال رامخې ته کړې، چې د امریکا مرستیال ولسمشر جیدي وېنس تېره ورځ فاکس نیوز خبري شبکې سره خبرو کې ګواښ وکړ چې که تهران په خپلو تګلارو کې اوږدمهاله بدلونونو ته حاضر نه شي، نو واشنګټن به پرې خپلو فشارونو ته دوام ورکړي.
ښاغلي وېنس وویل، منځني ختیځ کې به د نفت او ګاز تولید ډېر شي.
نوموړي په دې مرکه کې دا هم وویل، چې دوی د ایران اټومي پروګرام "له منځه وړی" او د دغه هېواد نامتقارنې پوځي وړتیاوې یې هم کمزورې کړې دي.
بلخوا د نړۍ د اتو سترو سمندري بار وړونکو ټولنو له ملګرو ملتونو غوښتي چې په هرمز تنګي کې د تګ راتګ پر بېړیو د محصول یا فیس له لګېدو سره مخالفت وکړي.
دا غوښتنه په داسې حال کې شوې چې راپورونه وایي، ایران او عمان د دې مهمې سمندري لارې د مدیریت پر سر یوې هوکړې ته سره نږدې شوي دي.
دغې ډلې د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوتېرش او د نړیوالې سمندري ادارې سرمنشي ارسینیو دومینګېز ته په یوه لیک کې ویلي چې که چارواکو ته اجازه ورکړل شي د هرمز له تنګي د تېرېدونکو بېړیو پر سر فیس یا پیسې واخلي، دا به له نړیوالو اصولو سرغړونه وي او د نړۍ اقتصاد ته به زیان ورسوي.
نورې مقالې
د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي له امریکا سره د خبرو په تړاو ویلي تر هغو چې امریکا "تفاهم لیک" ته ژمنتیا و نه لري، له دغه هېواد سره مذاکرات ممکن نه دي.
ښاغلی عراقچي وایي، هېواد یې له امریکا سره په خبرو کې نه دی او که امریکا داسې د "تفاهم لیک" نقض کولو ته دوام ورکړي نو ورسره مذاکرات نه کېږي.
د ایران د بهرنیو چارو وزیر دا منلې چې د منځګړو له لوري دواړو خواوو ته د پیغامونو لېږد را لېږد دوام لري، خو په خبره یې دا "رسمیت" نه لري.
" ځینې هېوادونه هڅه کوي چې د مذاکراتو زمینه بیا برابره کړي خو زموږ له نظره تر هغو چې د امریکا له لورې د تفاهم لیک تر پښو لاندې کول دوام ولري، مذاکرات نه شي کیدای."
د ایران د ملي امنیت عالي شورا منشي محمد باقر ذولقدر وايي، هرمز تنګی به تر هغې تړلی وي چې امریکا د تهران د شپږو غوښتنو منلو ته غاړه نه وي ایښې.
د بندیزونو کمول، جګړه کې د اوښتو زیانونو د غرامت ورکړه، د ایران د سمندري کلابندۍ سملاسي پای ته رسول، د تهران له ګواښلو لاس اخیستل او د ایران د کنګل شویو شتمنیو ازادول هغه غوښتنې دي، چې ښاغلي ذولقدر د هرمز تنګي پرانیستل کېدو لپاره د شرط په توګه وړاندې کړې دي.
د شنونکو په وینا، که څه هم د ایران د ملي امنیت عالي شورا منشي تر ډېره د دغه هېواد پخوانۍ غوښتنې تکرار کړي، خو دا څرګندونې د هرمز تنګي په تړاو مذاکراتو کې د تهران د دریځ د سختېدو ښودنه کوي.
که څه هم د ټرمپ حکومت تر اوسه د تهران دغو شرطونو ته غبرګون نه دی ښودلی، خو امریکایۍ رسنۍ وايي وضعیت یې ستونزمن کړی دی.
نیویارک ټایمز په یوه رپوټ کې لیکلي، چې د ایران دغو نوو شرطونو د هرمز تنګي د بېرته پرانیستل کېدو د هوکړې لرلید پیچلی کړی او کېدای شي پر ولسمشر ټرمپ د تهران د ځینو غوښتنو منلو لپاره فشار ډېر کړي.
سياېناېن هم دغو شرطونو ته په شارې ویلي، داسې ښکاري چې ایران غواړي د هرمز تنګي له پرانیستل کېدو مخکې له امریکا یو څه امتیاز ترلاسه کړي.
ګارډین ورځپاڼې هم د ایران غوښتنې سختې بللې او لیکلي یې دي، چې د ایران د شرطونو له مخې د هرمز تنګي پرانیسته د لاسرسي وړ نه ښکاري.
د یادونې ده چې د ایران لخوا دا غوښتنې داسې مهال مطرح کېږي، چې دغه هېواد او عمان تېرو ورځو کې له هرمز تنګي د تېرېدونکو بېړیو د مدیریت په اړه خپلمنځي خبرې "رغنده او مثبتې" بللې دي.
د ایران بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي ویلي، له عمان سره یې مذاکرات وروستي پړاو کې دي.
خو نوموړي دا یادونه هم کړې، چې یوې هوکړې ته رسېدل به په دې معنا نه وي چې هرمز تنګی سملاسي پرانیستل شي.
عراقچي ویلي، چې د دغې سمندري لارې بېرته پرانیستل کېدل "له نورو شرایطو" سره تړلي دي.
د اکسیوس خبري اژانس خبریال باراک راوید تېره ورځ د یوه منځګړي هېواد د یوه دیپلومات په حواله ویلي وو، چې ایراني مرکچیان له عمان او امریکا سره د هرمز تنګي په تړاو هوکړې لپاره د ایران د ملي امنیت عالي شورا تایید ته په تمه دي او دا چې ښايي ژر د "هو" ځواب ترلاسه کړي.
رویټرز خبري اژانس هم د یوه امریکايي چارواکي په حواله رپوټ ورکړی و، چې د ایران او عمان ترمنځ مذاکراتو کې پرمختګ شوی دی.
دغه امریکايي چارواکي ویلي و، چې دا هوکړه له ستونزو پرته له هرمز تنګي د سوداګریزو بېړیو تېرېدل تضمین کړي، نو امریکا به د ایران د بندرونو کلابندي پای ته ورسوي.
د ایران د ملي امنیت عالي شورا د منشي دا څرګندونې ځکه مهمې ګڼل کېږي، چې ویل کېږي د ایران له اړخه د هرمز تنګي په تړاو د وروستۍ پرېکړې واک همدا شورا لري.
هممهاله داسې رپوټونه هم خپاره شوي، چې ګوندې محمد باقر ذولقدر استعفاء کړې، خو ولسمشر مسعود پزشکیان نه ده منلې او له نوموړي یې غوښتي چې خپل کار ته دوام ورکړي.
ایران دا غوښتنې داسې مهال رامخې ته کړې، چې د امریکا مرستیال ولسمشر جیدي وېنس تېره ورځ فاکس نیوز خبري شبکې سره خبرو کې ګواښ وکړ چې که تهران په خپلو تګلارو کې اوږدمهاله بدلونونو ته حاضر نه شي، نو واشنګټن به پرې خپلو فشارونو ته دوام ورکړي.
ښاغلي وېنس وویل، منځني ختیځ کې به د نفت او ګاز تولید ډېر شي.
نوموړي په دې مرکه کې دا هم وویل، چې دوی د ایران اټومي پروګرام "له منځه وړی" او د دغه هېواد نامتقارنې پوځي وړتیاوې یې هم کمزورې کړې دي.
بلخوا د نړۍ د اتو سترو سمندري بار وړونکو ټولنو له ملګرو ملتونو غوښتي چې په هرمز تنګي کې د تګ راتګ پر بېړیو د محصول یا فیس له لګېدو سره مخالفت وکړي.
دا غوښتنه په داسې حال کې شوې چې راپورونه وایي، ایران او عمان د دې مهمې سمندري لارې د مدیریت پر سر یوې هوکړې ته سره نږدې شوي دي.
دغې ډلې د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوتېرش او د نړیوالې سمندري ادارې سرمنشي ارسینیو دومینګېز ته په یوه لیک کې ویلي چې که چارواکو ته اجازه ورکړل شي د هرمز له تنګي د تېرېدونکو بېړیو پر سر فیس یا پیسې واخلي، دا به له نړیوالو اصولو سرغړونه وي او د نړۍ اقتصاد ته به زیان ورسوي.
د یمن حوثي غورځنګ ادعا کوي چې په مخا بندر کې یې د سعودي پر ځواکونو او د وسلو پر زېرمتونونو د بالېستیک توغندیو او ډرونونو برید کړی دی.
مخا بندر د سره سمندر په سویل کې پروت دی.
پر دغه بندر تېرو ورځو کې هم بریدونه شوي، خو داسې ښکاري چې دا ځل پراخ او پیاوړي وو، ځکه سیمهییزو اوسېدونکو هم د زورورو چاودنو د غږونو د اورېدل کېدو خبر ورکړی دی.
حوثیان همدا راز وايي، چې د یمن خاورې ته یې د سعودي ډرونونو د ورننوتلو په غبرګون کې نن (یکشنبه) سهار وختي د پولې بله غاړه په جیزان ښار کې د ارامکو شرکت پر چاڼځي د ډرونونو برید کړی دی.
د دې ډلې پوځي ویاند یحیی سریع ویلي، چې د سعودي ډرونونو د یمن شمال او شمال لوېدیځ کې د صعدې او حجې ښارونو هوايي حریم نقض او بریدونه کړي وو.
د یادونې ده چې ورمخکې د سعودي د انرژۍ وزارت هم په جیزان کې د ارامکو په اړوندو تاسیساتو کې د اور لګېدنې خبر ورکړی و.
دغه وزارت ویلي وو، اور کنټرول شوی او دا چې دوی یې د لامل معلولو لپاره څېړنې پیل کړې دي.
ریاض زیاته کړې وه چې په دې پېښه کې د ځاني زیان رپوټ نه دی ورکړ شوی.
پر حوثیانو مشهور انصارالله غورځنګ د لبنان د حزبالله، د فلسطین د اسلامي جهاد او حماس او د عراق د حشدالشعبي ملېشې په څېر منځني ختیځ کې د ایران له ملاتړه د برخمن 'مقاومت محور" یو مهم غړی ګڼل کېږي.
دغې ډلې چې اکثریت غړي یې زیدي شیعهګان دي، په ۲۰۱۴ کال کې د پلازمېنې صنعا په ګډون د یمن لوېدیزې او شمالي برخې لاندې کړې او د دغه هېواد حکومت یې عدن ته په شا وتمباوه.
تر هغې وروسته د سعودي په مشرۍ اېتلاف کلونه کلونه یمن کې د دې ډلې پر اهدافو بریدونه کول، خو له تېرو شاوخوا څلورو کلونو راهیسې د دواړو خواو ترمنځ یو غیر رسمي اوربند نافذ و.
په دې وروستیو کې د امریکا او ایران ترمنځ د کړکېچ له ډېرېدو سره د حوثيانو او سعودي ترمنځ هم ترینګلتیا بیا ډېره شوې او دواړه خواوې وخت ناوخت پر یو بل بریدونه کوي.
دې ډلې تېره میاشت د سعودي عربستان سمندري کلابندي اعلان او ورپسې په سرهسمندر کې د دغه هېواد په څو بېړیو بریدونه وکړل.
د دې ډلې اقداماتو د انرژۍ نړیوال کړکېچ لا پسې سخت او ایران ته دا وړتیا وربښلې چې دغه موضوع له امریکا سره په مذاکراتو کې د فشار د اهرم په توګه وکاروي.
د سعودي عرب ولیعهد محمد بن سلمان دوه ورځې مخکې مکې ښار کې د پاکستان او ترکیې له مشرانو سره دفاعي تړون لاسلیک کړد عکس سرچینه،Reuters Via SPA
د عکس تشریح،سعودي عرب دوه ورځې مخکې له پاکستان او ترکیې سره دفاعي تړون لاسلیک کړ
د ایران له ملاتړه دې برخمنې ډلې د تېرې جولای میاشتې په وروستیو کې هم د سعودي پر جیزان چاڼځي برید کړی و، چې پایله کې یې هغه مهال د دغو تاسیساتو چارې په لنډمهاله توګه درېدلې وې.
د رویټرز خبري اژانس په وینا، دې ډلې پر جیزان سربېره د سره سمندر غاړې ته د سعودي په پراته ینبع ښار کې هم د تېلو پر تاسیساتو بریدونه کړي وو.
خو حوثیان دا ځل د سعودي د تېلو پر تاسیساتو دا بریدونه داسې حال کې کوي، چې دغه هېواد همدا دوه ورځې مخکې له ترکیې او پاکستان سره یو ګډ دفاعي تړون لاسلیک کړي.
دغو هېوادونو په دې تړون کې ژمنه کړې چې که پر هر یوه برید کېږي، نور به یې دفاع ته وردانګي.
لا روښانه نه ده چې که د حوثیانو بریدونو دوام مومي، نو د ریاض دغه نوي پوځي متحدان به څه کوي.
د امریکا د متحدو ایالتونو د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو وايې چې واشنګټن په تېر یو کال کې په سیمه کې د سولې او ثبات د ډاډمنتیا لپاره د ارمنستان او اذربایجان سره څنګ په څنګ کار کړی دی.
روبیو د شنبې په ورځ [اګست ۸مه] د ارمنستان او اذربایجان ترمنځ د سولې تړون د لومړۍ کلیزې په مناسبت د یوې اعلامیې په خپرولو سره لیکلي چې "سولې د متحدو ایالتونو، ارمنستان او اذربایجان ترمنځ د لا ښو اړیکو دروازه پرانیستې چې د درې واړو هېوادونو اقتصادي سوکالۍ ته به وده ورکړي."
د ارمنستان او اذربایجان رهبرانو د ۲۰۲۵ کال د اګست په اتمه په سپینې ماڼۍ کې د متحدو ایالتونو د ولسمشر ډونالډ ټرمپ په حضور د سولې تړون لاسلیک کړ.
د بهرنیو چارو وزیر په خپلې اعلامیې کې لیکلي چې د سولې تړون په "سویلي قفقاز کې د لسیزو جګړې پای ته ورسولې او د نړیوالې سولې او سوکالۍ لپاره یې د ټرمپ د تګلوري (TRIPP)" پروژه پرانېستله.
امریکايي چارواکي وايې چې د TRIPP نوښت د ټرانزیټ یوه څو اړخیزه لاره ده چې په ترڅ کې د ریل پټلۍ، سړکونه، انرژي او ډیجیټلي بنسټونه عصري کېږي.
مارکو روبیو زیاته کړې: "د ټرانس-کاسپین سوداګریز وجهي صندوق فعال شوی چې د مدیره پلاوي لخوا رهبري کیږي او د متحدو ایالتونو حکومت ۲۰۱ میلیونه ډالر ورکړي چې په جنوبي قفقاز او مرکزي اسیا کې د ټرانس-کاسپین سوداګریزې لارې (منځنۍ دهلیز) په اوږدو کې د خصوصي سکټور پانګونې ته وده ورکړي."
متحده ایالتونه وايي چې دوي له ارمنستان او اذربایجان سره ګډ کار کولو ته ژمن دي او واشنګټن په سویلي قفقاز سیمه کې د یوې "پاېښت لرونکې سولې" تمه لري.
په ورته وخت کې د اذربایجان ولسمشر الهام عليیف د متحدو ایالتونو له ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره د ټېلیفوني مکالمې خبر ورکړی او د شنبې په ورځ یې په خپلې اېکس پاڼې کې لیکلي چې د سولې تړون په سیمه کې د شخړې پای رسولې او د سولې د پیاوړتیا لامل شوی دی.